همزیستی نیوز - اینکه در دورههای اول و دوم، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام برعهده رئیسجمهور بود، به نظر میرسد یک رویه است. ابقاء آیتالله هاشمی رفسنجانی در ریاست مجمع نیز به نوعی استمرار همان رویه محسوب میشود. برهمین اساس، این احتمال وجود دارد که رئیسجمهور کنونی به ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شود هر چند انتصاب رئیس مجمع از اختیارات رهبری است.
به گزارش ایسنا، روزنامه «جمهوری اسلامی» نوشته است: با رحلت آیتالله هاشمی رفسنجانی، که دومین رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام بود و از سال ۱۳۶۸ تا ۱۹ دیماه ۱۳۹۵ به مدت ۲۷ سال این مسئولیت را برعهده داشت، این سوال بسیار پرسیده میشود که چه کسی جای او را در این نهاد خواهد گرفت؟
مجمع تشخیص مصلحت نظام، به دنبال نامهای که مسئولان ارشد نظام جمهوری اسلامی در ۱۷ بهمن ۱۳۶۶ به محضر امام خمینی نوشته و مشکلات قانونگذاری را مطرح کردند، به فرمان امام تشکیل و در بازنگری قانون اساسی به عنوان اصل ۱۱۲ جزئی از قانون اساسی جمهوری اسلامی شد. اصل ۱۱۲ مقرر میدارد:
«مجمع تشخیص مصلحت نظام برای تشخیص مصلحت در مواردی که مصوبه مجلس شورای اسلامی را شورای نگهبان، خلاف موازین شرع یا قانون اساسی بداند و مجلس با در نظر گرفتن مصلحت نظام، نظر شورای نگهبان را تامین نکند و مشاوره در اموری که رهبری به آنان ارجاع میدهد و سایر وظایفی که در این قانون ذکر شده است، به دستور رهبری تشکیل میشود. اعضاء ثابت و متغیر این مجمع را مقام رهبری تعیین مینماید. مقررات مربوط به مجمع توسط خود اعضا تهیه و تصویب و تایید و به تایید مقام رهبری خواهد رسید.»
همانگونه که اشاره کردیم، فلسفه تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام، حل مشکلات پدید آمده بر سر راه قانونگذاری در اثر اختلافنظرها بود. این مشکل را مسئولان طراز اول نظام در سال ۱۳۶۶ طی نامهای به امام خمینی منعکس کردند و ایشان در جوابی که به این نامه دادند راهحل را تشکیل چنین مجمعی دانستند. متن نامه مسئولان ارشد نظام چنین است:
«بسمه تعالی
محضر مقدس رهبر عظیم الشأن، حضرت آیتالله العظمی امام خمینی ـ دامت برکات وجوده الشریف
در سایه اظهارات اخیر آن وجود مبارک، از لحاظ نظری مشکلاتی که در راه قانونگذاری و اداره جامعه اسلامی به چشم میخورْد برطرف شده؛ و همان گونه که انتظار میرفت این راهنماییها مورد اتفاق نظر صاحبنظران قرار گرفت. مسئلهای که باقی مانده شیوه اجرایی اِعمال حق حاکم اسلامی در موارد احکام حکومتی است. در حال حاضر لوایح قانونی ابتدا در وزارتخانههای مربوط، و سپس در کمیسیون مربوط در دولت، و سپس در جلسه هیات دولت مورد شور قرار میگیرد. و پس از تصویب در مجلس، معمولاً دو شور در کمیسیونهای تخصصی دارد، که با حضور کارشناسان دولت و بررسی نظرات متخصصان، که معمولاً پس از اعلام و انتشار به کمیسیونها میرسد، انجام میشود. و معمولاً یک لایحه در چند کمیسیون، به تناسب مطالب، مورد بررسی قرار میگیرد. و دو شور هم در جلسه علنی دارد، که همه نمایندگان و وزرا یا معاونان وزارتخانههای مربوط در آن شرکت میکنند، و به تناسب تخصصها اظهار نظر میکنند و پیشنهاد اصلاحی میدهند. و اگر کار به صورت طرح شروع شود، گرچه ابتدا کارشناسی دولت را همراه ندارد، ولی در کمیسیونها و جلسه عمومی، همانند لوایح، کارشناسان مربوط نظرات خود را مطرح میکنند. پس از تصویب نهایی، شورای نگهبان هم نظرات خود را در قالب احکام شرعی یا قانون اساسی اعلام میدارد که در مواردی مجلس نظر آنها را تامین مینماید. و در مواردی از نظر مجلس قابل تامین نیست، که در این صورت مجلس و شورای نگهبان نمیتوانند توافق کنند. و همین جاست که نیاز به دخالت ولایت فقیه و تشخیص موضوع حکم حکومتی پیش می آید. گرچه موارد فراوانی از این نمونهها در حقیقت اختلاف ناشی از نظرات کارشناسان است که موضوع احکام اسلام یا کلیات قوانین اساسی را خلق میکند. اطلاع یافتهایم که جنابعالی در صدد تعیین مرجعی هستید که در صورت حل نشدن اختلاف مجلس و شورای نگهبان، از نظر شرع مقدس یا قانون اساسی یا تشخیص مصلحت نظام و جامعه حکم حکومتی را بیان نماید. در صورتی که در این خصوص به تصمیم رسیده باشید، با توجه به اینکه هم اکنون موارد متعددی از مسائل مهم جامعه بلاتکلیف مانده، سرعت عمل مطلوب است.
عبدالکریم موسوی ـ سیدعلی خامنهای ـ احمد خمینی ـ میرحسین موسوی ـ اکبر هاشمی رفسنجانی»
همچنین متن پاسخ امام خمینی به شرح زیر است:
«بسم الله الرحمن الرحیم
گرچه به نظر اینجانب پس از طی این مراحل زیر نظر کارشناسان، که در تشخیص این امور مرجع هستند، احتیاج به این مرحله نیست، لکن برای غایت احتیاط، در صورتی که بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان شرعاً و قانوناً توافق حاصل نشد، مجمعی مرکب از فقهای محترم شورای نگهبان و حضرات حجج اسلام: خامنه ای، هاشمی،اردبیلی، توسلی، موسوی خوئینیها، و جناب آقای میرحسین موسوی، و وزیر مربوط، برای تشخیص مصلحت نظام اسلامی تشکیل گردد؛ و در صورت لزوم از کارشناسان دیگری هم دعوت به عمل آید و پس از مشورتهای لازم، رای اکثریتِ اعضای حاضرِ این مجمع مورد عمل قرار گیرد. احمد (حاج سیداحمد خمینی) در این مجمع شرکت مینماید تا گزارش جلسات به اینجانب سریعتر برسد.
حضرات آقایان توجه داشته باشند که مصلحت نظام از امور مهمهای است که گاهی غفلت از آن موجب شکست اسلام عزیز میگردد. امروز جهان اسلام نظام جمهوری اسلامی ایران را تابلوی تمام نمای حل معضلات خویش میدانند. مصلحت نظام و مردم از امور مهمهای است که مقاومت در مقابل آن ممکن است اسلام پابرهنگان زمین را در زمانهای دور و نزدیک زیر سوال برد، و اسلام امریکایی مستکبرین و متکبرین را با پشتوانه میلیاردها دلار توسط ایادی داخل و خارج آنان پیروز گرداند. از خدای متعال می خواهم تا در این مرحله حساس آقایان را کمک فرماید.
به تاریخ ۱۷ بهمن ماه ۱۳۶۶
روحالله الموسوی الخمینی»
با تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام، آیتالله خامنهای که در آن زمان رئیسجمهور بودند، عهدهدار ریاست آن شدند. این دوره به مدت کمتر از دو سال طول کشید و چون امام خمینی در خرداد ۱۳۶۸ رحلت نمودند و حضرت آیتالله خامنهای به رهبری انتخاب شدند، آیتالله هاشمی رفسنجانی که در همان سال به ریاست جمهوری انتخاب شده بود، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را برعهده گرفت. بدین ترتیب، در دورههای اول و دوم ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام با رئیسجمهور بود.
بعد از آنکه دوران ریاست جمهوری آیتالله هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۷۶ پایان یافت، ایشان با حکم رهبری در ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام ابقاء شد و تا پایان عمر یعنی ۱۹ دیماه ۱۳۹۵ عهدهدار این مسئولیت بود.
اینکه در دورههای اول و دوم، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام برعهده رئیسجمهور بود، به نظر میرسد یک رویه است. ابقاء آیتالله هاشمی رفسنجانی در ریاست مجمع نیز به نوعی استمرار همان رویه محسوب میشود. برهمین اساس، این احتمال وجود دارد که رئیسجمهور کنونی به ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شود هر چند انتصاب رئیس مجمع از اختیارات رهبری است و باید منتظر ماند تا ایشان در این زمینه تصمیم بگیرند.
همزیستی نیوز - یادگار امام با اشاره به مراسم هفتمین روز درگذشت آیتالله هاشمی گفت: سالها بود که چنین تراکمى را در جلسهاى ندیده بودم. رییس و مرؤوس هم نداشت ، همه روى پاى هم نشسته بودند.
سالها پیش از شاعر توانمند معاصر( که قریحه طنزپردازانهاش در مکتب مرحوم گل آقا پرورش یافته بود و متأسفانه تازگى ها از او خبر ندارم) شعرى خواندم ؛ این بیت خوش ساختش در ذهنم نشسته است که امروز به جهتى که خواهم گفت ، وصف حال ما شده بود. مى سراید:
در جمع ارباب هستى، هر جا نشستى نشستى/ بنشین برادر که اینجا پایین و بالا ندارد.
این بیت حکایت امروز ما و جلسه کم نظیر و پر ازدحامى بود که به مناسبت شب هفت عزیز از دست رفته مان حضرت آیت الله هاشمى رفسنجانى برگزار شد. سالها بود که چنین تراکمى را در جلسهاى ندیده بودم. رییس و مرؤوس هم نداشت ، همه روى پاى هم نشسته بودند. شاید هر جاى دیگرى و مناسبت دیگرى بود ،باعث دلخورى مى شد اما احساس کردم همه از این وضعیت راضىاند ،چراکه این ازدحام و تراکم اگر چه نظم و حفاظت و مناسبات را به هم ریخته بود، اما همین که نمایانگر پیوند مردم و مسئولان با یکى از خالصترین یاران امام شده بود، جانها را نمىآزرد. حلاوت نتیجه، مرارت استنتاج را مىزدود. من به نوبه خود شرمنده همه کسانى شدم که در تنگناى جا و درازناى مسیر گرفتار شده بودند ولى مىدانم که همه از آنچه به چشم مىدیدیم راضى بودیم. از تشریفات باطلى که مرسوم شده، کمتر خبرى بود و همگان نظمى آگاهانه را در تراکمى بىنظیر فراهم مىآوردند. امروز حرم امام میزبان جمعیت کثیرى بود که صحنه باشکوه و با روحى را رقم زدند و مطمئنم روح امام و یادگار امام و یار امام رحمت الله علیهم اجمعین را شاد کردند. اجرهم عند الله
همزیستی نیوز - نایب رییس مجلس شورای اسلامی آیت الله هاشمی رفسنجانی را نماد اعتدال توصیف کرد و گفت: ایشان در سالهای اخیر بر آزادی بیان و عدم سختگیری بر منتقدان تاکید داشت.
به گزارش ایسنا، علی مطهری در یادداشتی به مناسبت درگذشت آیت الله هاشمی رفسنجانی که آن را در اختیار ایسنا قرار داد نوشت:
«بسم الله الرحمن الرحیم
رحلت ناگهانی آیت الله هاشمی رفسنجانی همه انقلابیون اصیل و علاقهمندان انقلاب اسلامی را عزادار کرد. پس از شهادت آیت الله مطهری ایشان صمیمیترین و محرمترین یار امام خمینی(ره) بود. در سالهای اخیر آفتها و آسیبهای انقلاب اسلامی را خوب تشخیص داده بود و بر آزادی بیان و عدم سخت گیری بر منتقدان تاکید داشت. آنجا که احساس می کرد که نظام به خطا میرود هشدار میداد. دست فرصت طلبان را که در صدد به حاشیه راندن انقلابیون اصیل بودند رو میکرد. تصویر درستی از ولایت فقیه داشت و بهترین و خیرخواهترین دوست مقام رهبری بود. نماد اعتدال بود و امروز سخت به چنین نمادی نیاز داریم. سیاست و اقتصاد دنیا را خوب میشناخت و به همین جهت راه پیشرفت کشور را خوب میدانست. بر مصلحت کشور پافشاری میکرد گرچه مورد هجوم و تهمت قرار گیرد. او یک مصلح واقعی جامعه و دلسوز انقلاب بود. یار دیرین امام (ره) و شهید مطهری و شهید بهشتی و رهبر انقلاب بود. خداوند او را با پیامبر اسلام (ص) و ائمه اطهار و امام خمینی و شهدای انقلاب اسلامی محشور فرماید.»
همزیستی نیوز - رییس جمهوری در پیام تسلیتی به مناسبت رحلت حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی تاکید کرد که اسلام سرمایهای پرارزش، ایران امیری بزرگ، انقلاب اسلامی پرچمداری شجاع و نظام مُدبری کمنظیر را از دست داد.
متن پیام تسلیت حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسن روحانی به این شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
إنا لله وإنا إلیه راجعون
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ
در ایام سوگ فاطمه معصومه(س) و شهادت مظلومانه امیر کبیر، ایران به سوگ سردار شایسته خویش نشست و قهرمان ملی مبارزه با استبداد و استعمار، سر بر آستان حق نهاد.
حضرت آیت الله اکبر هاشمی رفسنجانی فرزند ثابت قدم روح الله، همراه و همدل دیرین رهبری، چهره ممتاز و تاریخساز انقلاب اسلامی و دلسوز واقعی مردم؛ پس از عمری مجاهدت و صبوری به ملاقات حق شتافت. تاریخ چه تقدیر پر معنایی داشت که آن اسطوره حلم و تحمل و ایمان و اعتدال، در روزی به دیدار خداوند متعال شتافت که نقطه آغاز خیزش و قیام ملت در دفاع از خمینی کبیر، بنیانگذار انقلاب اسلامی بود.
سخن گفتن از هاشمی که سالها در کنار او بودم برای من بسیار دشوار است. وی در طول مبارزات مردم ایران تحت زعامت امام بزرگوار، یک انقلابی تمامعیار بود. سالها زندان و شکنجه، او را از راه آن مراد جدا نکرد. او همواره یکی از پیشتازان بنام انقلاب اسلامی بود. او بود که از قم تا نجف و از پاریس تا تهران هرگز امام و مرادش را تنها نگذاشت. هاشمی از معماران برجسته نظام جمهوری اسلامی ایران است؛ قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی، مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجمع تشخیص مصلحت نظام، حزب جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی و تمام نهادهای انقلاب اسلامی مدیون تدبیر و آیندهنگری این مرد فرداها است.
امروز اسلام سرمایهای پرارزش، ایران امیری بزرگ، انقلاب اسلامی پرچمداری شجاع و نظام مُدبری کمنظیر را از دست داد.
او محبوب امام بود و خادم مردم؛ هرکجا که او مسئولیت آن را بر عهده داشت، مایه آرامش امام و رهبری و مردم بود. او تحلیلگیری توانا بود که جهان را بهخوبی میشناخت. خطبههای نمازش در روزهای سخت دفاع مقدس به همه روحیه میداد. او در مظلومیت، چون یار دیرینش شهید بهشتی بود و ناسپاسیها را به آسانی تحمل میکرد.
هاشمی هیچگاه از جنگ نهراسید ولی همواره صلح را گرامی میداشت؛ هم فرمانده شجاع میدانهای جهاد و شهادت بود و هم قهرمان مذاکره برای پایان جنگ. سخن گفتن از بزرگمردی که بهحق سنگ زیرین آسیای نظام بود، ساده نیست. محرم امام و یاور بی بدیل مقام معظم رهبری بود. برای ایران و ایرانی، آرزوهای بزرگی داشت و تا جان داشت برای سربلندی میهن اسلامی کوشید. بسیار جفا دید و بسیار وفا کرد. با انحراف از مسیر اعتدال اسلامی سر سازش نداشت و مصلحت نظام را از هر امری بالاتر میدانست. مردم فهیم ایران، قدر خادمان خود را به خوبی میشناسند و دینشان را به سردار سازندگی ادا خواهند کرد.
نام هاشمی بزرگتر از آن است که احدی بتواند نقشآفرینی و حضور موثر او را در برگ برگِ تاریخ نهضت اسلامی، از ابتدای مبارزات در دهه چهل تا پیروزی انقلاب، و از سابقه بیبدیل و درخشان او در مدیریت دفاع مقدس تا همه مقاطع حساس تا واپسین دقائق زندگانی ایشان، و حیات همیشگی او در قلب مردم قدرشناس ایران عزیز را انکار کند. که پیر و مراد همه ما خمینی عزیز قدس الله نفسه الزکیه فرمود: «بدخواهان بدانند که هاشمی زنده است چون نهضت زنده است.»
اینجانب با اعلام سه روز عزای عمومی و یک روز تعطیل رسمی؛ مصیبت بزرگ فقدان این قهرمان ملی، اندیشمند بزرگ اسلامی و سرمایه بیبدیل نظام جمهوری اسلامی ایران را محضر حضرت بقیه الله روحی له الفداه، مقام معظم رهبری، مراجع عظام تقلید، علما و فضلا، شخصیتهای انقلاب و نظام، ملت قدرشناس ایران بهخصوص مردم شریف استان کرمان و شهر رفسنجان، همه یاران و دوستداران و ارادتمندان ایشان بهویژه خانواده گرامی، همسر مکرمه و صبور و همچنین فرزندان و برادران آن مجاهد نستوه صمیمانه تسلیت میگویم و از درگاه خداوند متعال برای آن مرد بزرگ علو درجات و همجواری با ائمه اطهار(ع) و مرادش امام خمینی(ره)، همرزمان و شهدای انقلاب اسلامی، و برای همه بازماندگان صبر و أجر مسألت میدارم.
حسن روحانی
رییس جمهوری اسلامی ایران
همزیستی نیوز - دکتر محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه درگذشت آیتالله هاشمی رفسنجانی را تسلیت گفت.
«بسم الله الرحمن الرحیم
انالله و انا الیه راجعون
ارتحال ناگهانی و جانگداز حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی دانشمند بزرگ، عالم عالیقدر، مبارز نستوه و یار دیرین حضرت امام خمینی و رهبری معظم انقلاب که عمر پر برکت خود را در به ثمر نشاندن و بالندگی هرچه تمام تر انقلاب شکوهمند اسلامی ایران سپری کرد، مایه تاسف، تاثر و تالم عمیق اینجانب و کلیه همکارانم در وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گردید.
این یار وفادار انقلاب و مردم، همواره و همیشه و در تمامی دوران های پر فراز و نشیب زندگی پر ثمرش و در مسئولیت های حساس و خطیر خود در هدایت مسیر توسعه و پیشرفت ایران و تعمیق انقلاب، تلاشی وافر داشتند و همواره با نگاهی ژرف و تیزبین که یکی از ویژگی های خاص آن فقید سعید بود، علاوه بر توجه و دقت نظر در تمامی عرصه های اقتصادی و اجتماعی کشور در امر پیچیده و دشوار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نقشی به سزا و موثر برای عبور کشور از تنگناهای صعب العبور در مقاطع خاص داشتند. تاریخ معاصر ایران و جهان نقش و خاطره آیت الله هاشمی رفسنجانی را همواره به یاد خواهد داشت و بی شک مردم بزرگوار و فهیم ایران نیز قدردان تلاش های صادق آن بزرگمرد خواهند بود.
اینجانب و تمامی همکارانم این ضایعه عظیم و دردناک را به محضر مقام معظم رهبری که یکی از شاخص ترین یاران دیرین و صدیق خود را از دست دادند و به تمامی ملت شریف ایران و به خصوص همسر و فرزندان برومند ایشان تسلیت عرض نموده و برای روح بلند آن عزیز از دست رفته علّو درجات از درگاه حضرت احدیت خواستارم.
محمد جواد ظریف
وزیر امور خارجه»
همزیستی نیوز - یک استاد دانشگاه گفت: کمتر چهره سیاسی را در انقلاب میتوانیم پیدا کنیم که همچون هاشمی رفسنجانی در مقابل تندرویها صبورانه ایستادگی کرده و همواره برای انقلاب تلاش کرده باشد.
صادق زیباکلام در گفتوگو با ایسنا، با تسلیت درگذشت آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی، اظهار کرد: در وهله اول فوت آیتالله هاشمی رفسنجانی را به ملت ایران و جنبش اصلاحطلب و اصلاحطلبان، همچنین به خانواده ایشان تسلیت عرض میکنم.
وی ادامه داد: بارزترین خصلتی که در اکبر هاشمی رفسنجانی دیده میشد این است که همواره دلسوز انقلاب بوده است. کمتر چهره سیاسی را میتوان پیدا کنیم که به اندازه ایشان چه قبل و چه بعد از انقلاب به این انقلاب خدمت کرده باشد.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: تمام مدت عمرش را در زمان پهلوی به زندان رفت و شکنجه شد و بعد از انقلاب هم تلاشهای بیشائبهای انجام داد. بدون اغراق میتوان گفت که او همواره به فکر انقلاب و نظام بوده است.
زیباکلام همچنین گفت: در عین حال کمترین چهره و شخصیتی را در نظام جمهوری اسلامی میتوان پیدا کرد که به اندازه او محجوب مانده و به او بیاعتنایی شده باشد و مورد تخریب و بیوفایی قرار گیرد. از یک سو کارنامه او خدمت به انقلاب و نظام است و از سوی دیگر شاهد بیوفاییهای زیادی به او هستیم.
وی افزود: شاید کمترین چهره انقلاب را میتوان سراغ گرفت که چنین صبورانه در برابر تندرویها ایستادگی کرد. تاریخ از ایشان همچون امیرکبیر و محمد مصدق یاد خواهد کرد.
همزیستی نیوز - مشاور اقتصادی رییس جمهور با بیان اینکه با درگذشت آیت الله هاشمی رفسنجانی یکی از ستونهای اصلی خود را از دست داد، مطرح کرد: مردم یکی از الگوهای بزرگ سیاسی خود را از دست دادند.
محمدعلی نجفی در گفتوگو با ایسنا با ابراز ناراحتی نسبت به درگذشت آیت الله هاشمی رفسنجانی با بیان اینکه انقلاب یکی از ستونهای اصلی خود را از دست داد، گفت: مردم یکی از الگوهای بزرگ سیاسی خود را از دست دادند.
مشاور اقتصادی رییس جمهور افزود: چندی قبل مرحوم آیت الله موسوی اردبیلی را از دست دادیم. امروز هم مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی را از دست دادیم، نبود آنها در تصمیمگیریهای کشور تاثیر دارد، انشاءلله آنها که باقی میمانند بتوانند جای این عزیزان را پر کنند.
